Το ψάρεμα της παλαμίδας

Η παλαμίδα είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ψάρια του Αιγαίου και ιδιαίτερα της Λέσβου. Κάθε χρόνο, οι ψαράδες του νησιού περιμένουν την εποχή που τα κοπάδια της θα περάσουν από τα νερά του βορείου Αιγαίου, φέρνοντας μαζί τους μια έντονη περίοδο ψαρέματος, αλλά και μια εικόνα που επαναλαμβάνεται εδώ και πολλές γενιές.
Το ψάρεμα της παλαμίδας δεν είναι απλώς μια δραστηριότητα· είναι μέρος της ζωής των ανθρώπων της θάλασσας, συνδεδεμένο με την εποχή, τον καιρό και τη γνώση που περνά από πατέρα σε γιο.

Το ψάρι που ταξιδεύει όλο τον χρόνο

Η παλαμίδα ανήκει στην οικογένεια των τόνων και είναι γνωστή για την ταχύτητα και τη δύναμή της. Είναι μεταναστευτικό ψάρι, που κινείται συνεχώς μέσα στη Μεσόγειο και το Αιγαίο, ακολουθώντας τη θερμοκρασία του νερού και τα κοπάδια μικρόψαρων, όπως σαρδέλες και γαύρους, που αποτελούν την τροφή της.

Σε αντίθεση με άλλα ψάρια που μένουν στην ίδια περιοχή, η παλαμίδα κάνει μεγάλες διαδρομές μέσα στο χρόνο. Το ταξίδι της επηρεάζει άμεσα το πότε εμφανίζεται στη Λέσβο και πότε οι ψαράδες μπορούν να την βρουν κοντά στις ακτές.

Χειμώνας – Τα κοπάδια κατεβαίνουν νότια

Τους χειμερινούς μήνες, η θερμοκρασία στο Βόρειο Αιγαίο πέφτει και η παλαμίδα απομακρύνεται από τις πιο κρύες περιοχές.
Τα περισσότερα κοπάδια βρίσκονται τότε σε βαθύτερα και πιο ζεστά νερά της Μεσογείου, γι’ αυτό και γύρω από τη Λέσβο οι εμφανίσεις είναι περιορισμένες.

Οι ψαράδες λένε ότι τον χειμώνα «η παλαμίδα τραβιέται έξω», και το ψάρεμά της γίνεται πιο δύσκολο.

Άνοιξη – Η αρχή της επιστροφής προς το Αιγαίο

Από τα τέλη της άνοιξης, καθώς η θάλασσα αρχίζει να ζεσταίνει, τα κοπάδια ξεκινούν να κινούνται ξανά προς το Αιγαίο.
Μέρος του πληθυσμού ανεβαίνει προς το Βόρειο Αιγαίο και τη Μαύρη Θάλασσα, όπου υπάρχει άφθονη τροφή.

Την περίοδο αυτή μπορεί να εμφανιστούν παλαμίδες και γύρω από τη Λέσβο, αλλά συνήθως σε μικρότερες ποσότητες και για μικρό χρονικό διάστημα.

Οι παλιοί ψαράδες γνωρίζουν ότι η άνοιξη δεν είναι η βασική εποχή, αλλά πάντα υπάρχει η πιθανότητα να περάσουν μικρά κοπάδια.

Καλοκαίρι – Τα ψάρια μένουν πιο βαθιά

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, πολλά κοπάδια βρίσκονται σε πιο βόρεια ή πιο βαθιά νερά, όπου υπάρχει περισσότερη τροφή.
Η παλαμίδα κινείται συνεχώς, αλλά δεν πλησιάζει πάντα τις ακτές, γι’ αυτό και το ψάρεμα κοντά στη Λέσβο είναι πιο περιορισμένο.

Σε κάποιες χρονιές εμφανίζονται κοπάδια και μέσα στο καλοκαίρι, αλλά δεν θεωρείται σταθερή περίοδος για καλό ψάρεμα.

Φθινόπωρο – Η μεγάλη περίοδος της παλαμίδας

Το φθινόπωρο είναι η πιο σημαντική εποχή για την παλαμίδα στο βόρειο Αιγαίο.

Καθώς πέφτει η θερμοκρασία, τα κοπάδια αρχίζουν να κατεβαίνουν από το Βόρειο Αιγαίο προς τα νότια, ακολουθώντας τη φυσική τους διαδρομή.
Σε αυτή τη μετακίνηση περνούν από τα στενά ανάμεσα στη Λέσβο και τη Μικρά Ασία, μια περιοχή πλούσια σε τροφή και ρεύματα.

Τότε είναι που η παλαμίδα εμφανίζεται σε μεγάλους αριθμούς γύρω από το νησί.

Οι περιοχές όπου συναντάται πιο συχνά είναι:

• ο Μόλυβος

• η Σκάλα Συκαμνιάς

• η Πέτρα

• η βόρεια πλευρά του νησιού

• τα ανοιχτά του Σιγρίου

• τα στενά προς την Τουρκία

Η περίοδος από Σεπτέμβριο μέχρι Νοέμβριο θεωρείται η καλύτερη για ψάρεμα και πολλοί λένε ότι τότε «η θάλασσα γεμίζει παλαμίδα».

Οι τρόποι ψαρέματος στη Λέσβο

Στη Λέσβο, η παλαμίδα ψαρεύεται κυρίως με βάρκα, αλλά και από την ακτή όταν τα κοπάδια πλησιάζουν.

Η πιο συνηθισμένη μέθοδος είναι η συρτή, όπου το καΐκι κινείται αργά και πίσω του σέρνονται τεχνητά δολώματα ή μικρά ψάρια.
Η παλαμίδα, λόγω της ταχύτητάς της, επιτίθεται δυνατά και το ψάρεμα γίνεται ιδιαίτερα συναρπαστικό.

Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται ζωντανό δόλωμα, ενώ όταν τα κοπάδια πλησιάσουν πολύ κοντά, μπορεί να πιαστεί και από την ακτή, κάτι που θεωρείται μεγάλη τύχη.

Η παλαμίδα στο τραπέζι

Η παλαμίδα είναι από τα πιο νόστιμα ψάρια του Αιγαίου και στη Λέσβο μαγειρεύεται με πολλούς τρόπους.

Ψητή στα κάρβουνα, τηγανητή, στον φούρνο με ντομάτα ή μαριναρισμένη, είναι πάντα από τα πιο αγαπημένα φαγητά.
Ιδιαίτερα γνωστή είναι η παστή παλαμίδα, που διατηρείται για μήνες και συνοδεύει το ούζο στα παραδοσιακά τραπέζια.

Την εποχή του φθινοπώρου, δεν είναι σπάνιο να τη βρει κανείς φρέσκια σε ταβέρνες στον Μόλυβο, στην Πέτρα ή στη Σκάλα Συκαμνιάς.

Ένας κύκλος που συνεχίζεται κάθε χρόνο

Η παλαμίδα δεν είναι απλώς ένα ψάρι που περνά από τη Λέσβο.
Είναι μέρος ενός φυσικού κύκλου που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο και που οι ψαράδες του νησιού γνωρίζουν καλά.

Κάθε φθινόπωρο, όταν τα κοπάδια εμφανίζονται ξανά στο βόρειο Αιγαίο, τα καΐκια βγαίνουν στη θάλασσα με την ίδια προσμονή όπως παλιά.
Και όσο συνεχίζεται αυτό το ταξίδι, συνεχίζεται και η σχέση της Λέσβου με τη θάλασσα.